Göç ve Yer Değiştirmeyle Hayatları Değişenler İçin Ev Ne Anlama Geliyor?

Yerinden Edilenler İçin Evin Anlamı Değişiyor

Türkiye’de yıllardır ev sahibi olduğu Suriyeli mültecilerin yüz binlercesi, memleketlerindeki siyasi değişimlerin ardından vatanlarına dönmeye başladı. Aralık 2024’ten bu yana 500 binden fazla Suriyeli’nin gönüllü dönüşü, yerinden edilmenin yarattığı travmayı yeniden gündeme getirirken, kalanlar için ev kavramı geçici barınaklar ve belirsizliklerle dolu bir hale geldi. Göç Araştırmaları Vakfı verilerine göre Eylül 2025 itibarıyla geçici koruma altındaki Suriyelilerin sayısı yüzde 2,9 azalarak 2,4 milyona yaklaştı, bu da İstanbul, Gaziantep ve Şanlıurfa gibi yoğun illerde belirgin düşüşlere yol açtı.

Dönüşler Hız Kazanıyor, Ama Zorluklar Devam Ediyor

Suriye’deki rejim değişikliğinin ardından gönüllü dönüşler ivme kazanırken, İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya’nın açıkladığı rakamlar 509 bin dönüşle dikkat çekiyor. Bu sayı, 2016’dan beri toplam gönüllü dönüşleri 1,2 milyonu aşan bir kümülatif rakama taşıdı. Dönüş yapanların çoğu Şam ve Halep’e yerleşse de, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği raporları, birçok returneenin yıkılmış evleri yeniden inşa etmek zorunda kaldığını ve temel hizmetlerden yoksun olduğunu vurguluyor; örneğin “köken bölgemde hiçbir şey yok, elektrik bile yok, ilk ihtiyacımız bir çatı” diyen mülteciler gibi.

Deprem Felaketi ve Yerinden Edilmenin İzleri

2023 Şubat depremleri, özellikle Hatay, Gaziantep ve Kahramanmaraş’ta yaşayan Suriyelileri derinden etkiledi; yıkılan evler ve hasarlı yapılar nedeniyle yüz binlerce kişi köylerine veya başka illere göç etmek zorunda kaldı. Bu afet, Suriyelilerin zaten kırılgan olan barınma koşullarını iyice zorlaştırdı ve bazılarının ülkesine dönmesine neden oldu. Kalan mülteciler için ev, sadece dört duvar değil, güvenli bir liman arayışı haline geldi, zira deprem bölgelerinde 58 binden fazla yıkık bina ve 200 binden fazla ağır hasarlı yapı tespit edildi.

Ev Kavramının Psikolojik ve Sosyal Boyutları

Yerinden edilenler için ev, aidiyetin ve köklerin simgesi olmanın ötesinde, yeniden inşa edilecek bir gelecek anlamına geliyor. Türkiye’de 2,5 milyona yakın Suriyeli hala geçici koruma altında yaşarken, İstanbul gibi metropollerde nüfusun yüzde 2,8’lik azalışı, entegrasyon ve barınma sorunlarını derinleştiriyor. Dönüş eğilimi artsa da, mayınlar ve patlamamış bombalar gibi güvenlik riskleri, tam bir normale dönüşü engelliyor; BM verilerine göre Aralık 2024’ten beri 900’den fazla kişi bu yüzden yaralandı veya hayatını kaybetti.

Bu tablo, Suriyeli nüfusundaki düşüşün en yoğun yaşandığı illeri gösteriyor ve ev kavramının coğrafi dağılımını etkilediğini ortaya koyuyor. Toplumun mültecilere yönelik tutumu da dönüşleri hızlandıran faktörlerden biri olarak öne çıkıyor.